Één op vier jongvolwassenen onzeker in sociale situaties zonder AI-assistent
Gedragsdeskundigen waarschuwen voor afhankelijkheid van AI en het verliezen van sociale vaardigheden
AI neemt een steeds persoonlijkere rol in. Van de Nederlanders die AI voor persoonlijke of emotionele zaken gebruiken (44%), bespreken twee op de drie weleens iets met AI dat ze anders met een persoon hadden besproken. Veel mensen gebruiken een AI-assistent ook als voorbereiding op contact met anderen: 56% zet een AI-assistent in om een moeilijk gesprek voor te bereiden, bijvoorbeeld om woorden te vinden of vooraf te oefenen wat zij willen zeggen.
“De wederkerigheid en frictie die menselijke relaties betekenisvol maken, ontbreken bij AI”
Dat persoonlijke AI-gesprek levert voor veel gebruikers daadwerkelijk iets op. Ruim de helft (52%) zegt dat het heeft geholpen en 46% voelde zich begrepen. Maar het gesprek blijkt daarmee niet altijd ‘af’: 49% wil daarna alsnog met iemand anders praten. Stijn Boermans, sociaal psycholoog en docent Interdisciplinaire Sociale Wetenschappen: “AI wordt steeds beter in de vorm van empathie: herkennen wat je bedoelt en daar passend op reageren. Daar valt zeker steun uit te halen. Maar juist de wederkerigheid en frictie die menselijke relaties betekenisvol maken, ontbreken bij AI.”
63% wil een ander niet tot last zijn
Het onderzoek laat zien waarom AI voor persoonlijke onderwerpen aantrekkelijk kan zijn. 63% van de persoonlijke AI-gebruikers wil anderen niet tot last zijn. Bijna de helft denkt dat andere mensen te druk zijn of verwacht niet begrepen te worden en 47% is bang om veroordeeld te worden. AI neemt veel van die sociale drempels weg. Boermans: “We stellen ons makkelijker open wanneer we verwachten dat we niet beoordeeld worden en er weinig sociale consequenties zijn. Dat is mogelijk precies waarom AI zo laagdrempelig is.”
Debby (35) uit Waddinxveen bespreekt regelmatig persoonlijke zaken met AI en herkent zich hierin: “Sommige zware onderwerpen bespreek ik eerder met AI dan met mijn vrienden. Met AI kan ik het toch even kwijt, zonder iemand anders ermee te belasten.”
Ook de eigenschappen die gebruikers aan AI toeschrijven spelen daarin een rol. Zo vindt 42% AI objectiever dan mensen en voelt ruim een kwart zich prettiger om met AI te praten dan met een ander persoon. Een derde vindt bovendien dat AI veel beter advies geeft. Juist daar wordt de empathieparadox zichtbaar: AI biedt een makkelijke route naar steun en begrip, zonder de sociale drempels die menselijk contact met zich meebrengt. Men hoeft niet bang te zijn voor de reactie of het oordeel van een ander. Tegelijkertijd blijft de behoefte aan echte menselijke verbinding bestaan, en is het juist die kwetsbaarheid waarin menselijke empathie ontstaat. Dat die verbinding niet vanzelfsprekend voelt, blijkt ook uit het onderzoek: bijna de helft van de jongvolwassenen heeft de indruk dat mensen niet meer weten hoe ze contact met elkaar moeten maken. Bovendien geeft één op de drie aan meer behoefte te hebben aan betekenisvolle menselijke connecties.
Jongeren onzeker zonder AI
AI wordt niet alleen als gesprekspartner gebruikt, maar ook om menselijke interacties voor te bereiden. Meer dan de helft (56%) gebruikt AI om zich voor te bereiden op een moeilijk gesprek en een even grote groep om een persoonlijk bericht te schrijven. Daarnaast gebruikt 46% AI om gevoelens beter te verwoorden en 45% om te oefenen voordat zij iets belangrijks met iemand bespreken.
Julia (29) uit Veenendaal gebruikt AI dagelijks: “Ik gebruik AI vaak om eerst een kader te krijgen: wat is normaal, wat is gangbaar en welke woorden kan ik het beste gebruiken? Soms weet ik niet helemaal wat de sociale norm is in een bepaalde situatie. AI helpt me dan om te valideren of mijn reactie klopt.”
Opvallend is dat een deel van de gebruikers zich zonder die hulp minder zeker voelt. Gemiddeld voelt één op de vier zich zonder hulp van AI onzeker in de onderzochte sociale situaties. Bij het beginnen van een moeilijk gesprek loopt dat op tot 38%, bij het oplossen van een conflict tot 33% en bij het uiten van gevoelens tot 31%. Onder de jongste gebruikers is die onzekerheid nog duidelijker zichtbaar. 18- tot 24-jarigen voelen zich op acht van de tien onderzochte sociale handelingen significant onzekerder zonder AI dan 25- tot 40-jarigen.
Sanne Cornelissen, gedragspsycholoog en AI-expert, ziet veel positieve kanten aan het gebruik van AI, maar waarschuwt ook voor het verliezen van sociale vaardigheden: “AI kan helpen om een moeilijk gesprek voor te bereiden en ervoor te zorgen dat je met meer vertrouwen het gesprek aangaat. Mijn zorg is dat we steeds bevestiging nodig denken te hebben voordat we zelf iets durven te zeggen. Zo kan een neerwaartse spiraal ontstaan: onzekerheid, vaker op AI leunen, minder zelf proberen. Tegelijk dreigt de oefening van onze sociale vaardigheden stilletjes te verdwijnen. Sociale vaardigheden werken als een spier: ze hebben gebruik nodig en daar horen soms ongemakkelijke momenten bij.”
Van prompt naar gesprek
Om de empathieparadox zichtbaar te maken, brengt Douwe Egberts 22 en 23 september honderden persoonlijke prompts samen in de prompt-expositie “Wat zou je doen als je mij was?”. Het zijn echte, geanonimiseerde vragen, twijfels en gevoelens die jongvolwassenen zelf aan AI-assistenten hebben voorgelegd. Door deze gesprekken zichtbaar te maken wil Douwe Egberts bezoekers bewustmaken van de persoonlijke momenten waarop AI inmiddels een rol speelt. Tegelijkertijd nodigt de expositie uit om stil te staan bij de waarde van het gesprek met een ander.
Douwe Egberts wil daarbij AI niet wegzetten als iets negatiefs, maar wel laten zien dat juist op momenten van twijfel, stress of kwetsbaarheid mensen meer nodig hebben dan alleen een antwoord: persoonlijke betrokkenheid, warmte en echte menselijke verbinding. Met de expositie wil Douwe Egberts mensen daarom aanmoedigen om elkaar op te blijven zoeken.
Bezoekers worden uitgenodigd voor een bezoek aan de expositie onder het genot van een kop koffie.
Locatie: Utrechtsestraat 44A, 1017 VP Amsterdam.
Geopend van: 09:00 tot 17:00.
“De wederkerigheid en frictie die menselijke relaties betekenisvol maken, ontbreken bij AI”
Dat persoonlijke AI-gesprek levert voor veel gebruikers daadwerkelijk iets op. Ruim de helft (52%) zegt dat het heeft geholpen en 46% voelde zich begrepen. Maar het gesprek blijkt daarmee niet altijd ‘af’: 49% wil daarna alsnog met iemand anders praten. Stijn Boermans, sociaal psycholoog en docent Interdisciplinaire Sociale Wetenschappen: “AI wordt steeds beter in de vorm van empathie: herkennen wat je bedoelt en daar passend op reageren. Daar valt zeker steun uit te halen. Maar juist de wederkerigheid en frictie die menselijke relaties betekenisvol maken, ontbreken bij AI.”
63% wil een ander niet tot last zijn
Het onderzoek laat zien waarom AI voor persoonlijke onderwerpen aantrekkelijk kan zijn. 63% van de persoonlijke AI-gebruikers wil anderen niet tot last zijn. Bijna de helft denkt dat andere mensen te druk zijn of verwacht niet begrepen te worden en 47% is bang om veroordeeld te worden. AI neemt veel van die sociale drempels weg. Boermans: “We stellen ons makkelijker open wanneer we verwachten dat we niet beoordeeld worden en er weinig sociale consequenties zijn. Dat is mogelijk precies waarom AI zo laagdrempelig is.”
Debby (35) uit Waddinxveen bespreekt regelmatig persoonlijke zaken met AI en herkent zich hierin: “Sommige zware onderwerpen bespreek ik eerder met AI dan met mijn vrienden. Met AI kan ik het toch even kwijt, zonder iemand anders ermee te belasten.”
Ook de eigenschappen die gebruikers aan AI toeschrijven spelen daarin een rol. Zo vindt 42% AI objectiever dan mensen en voelt ruim een kwart zich prettiger om met AI te praten dan met een ander persoon. Een derde vindt bovendien dat AI veel beter advies geeft. Juist daar wordt de empathieparadox zichtbaar: AI biedt een makkelijke route naar steun en begrip, zonder de sociale drempels die menselijk contact met zich meebrengt. Men hoeft niet bang te zijn voor de reactie of het oordeel van een ander. Tegelijkertijd blijft de behoefte aan echte menselijke verbinding bestaan, en is het juist die kwetsbaarheid waarin menselijke empathie ontstaat. Dat die verbinding niet vanzelfsprekend voelt, blijkt ook uit het onderzoek: bijna de helft van de jongvolwassenen heeft de indruk dat mensen niet meer weten hoe ze contact met elkaar moeten maken. Bovendien geeft één op de drie aan meer behoefte te hebben aan betekenisvolle menselijke connecties.
Jongeren onzeker zonder AI
AI wordt niet alleen als gesprekspartner gebruikt, maar ook om menselijke interacties voor te bereiden. Meer dan de helft (56%) gebruikt AI om zich voor te bereiden op een moeilijk gesprek en een even grote groep om een persoonlijk bericht te schrijven. Daarnaast gebruikt 46% AI om gevoelens beter te verwoorden en 45% om te oefenen voordat zij iets belangrijks met iemand bespreken.
Julia (29) uit Veenendaal gebruikt AI dagelijks: “Ik gebruik AI vaak om eerst een kader te krijgen: wat is normaal, wat is gangbaar en welke woorden kan ik het beste gebruiken? Soms weet ik niet helemaal wat de sociale norm is in een bepaalde situatie. AI helpt me dan om te valideren of mijn reactie klopt.”
Opvallend is dat een deel van de gebruikers zich zonder die hulp minder zeker voelt. Gemiddeld voelt één op de vier zich zonder hulp van AI onzeker in de onderzochte sociale situaties. Bij het beginnen van een moeilijk gesprek loopt dat op tot 38%, bij het oplossen van een conflict tot 33% en bij het uiten van gevoelens tot 31%. Onder de jongste gebruikers is die onzekerheid nog duidelijker zichtbaar. 18- tot 24-jarigen voelen zich op acht van de tien onderzochte sociale handelingen significant onzekerder zonder AI dan 25- tot 40-jarigen.
Sanne Cornelissen, gedragspsycholoog en AI-expert, ziet veel positieve kanten aan het gebruik van AI, maar waarschuwt ook voor het verliezen van sociale vaardigheden: “AI kan helpen om een moeilijk gesprek voor te bereiden en ervoor te zorgen dat je met meer vertrouwen het gesprek aangaat. Mijn zorg is dat we steeds bevestiging nodig denken te hebben voordat we zelf iets durven te zeggen. Zo kan een neerwaartse spiraal ontstaan: onzekerheid, vaker op AI leunen, minder zelf proberen. Tegelijk dreigt de oefening van onze sociale vaardigheden stilletjes te verdwijnen. Sociale vaardigheden werken als een spier: ze hebben gebruik nodig en daar horen soms ongemakkelijke momenten bij.”
Van prompt naar gesprek
Om de empathieparadox zichtbaar te maken, brengt Douwe Egberts 22 en 23 september honderden persoonlijke prompts samen in de prompt-expositie “Wat zou je doen als je mij was?”. Het zijn echte, geanonimiseerde vragen, twijfels en gevoelens die jongvolwassenen zelf aan AI-assistenten hebben voorgelegd. Door deze gesprekken zichtbaar te maken wil Douwe Egberts bezoekers bewustmaken van de persoonlijke momenten waarop AI inmiddels een rol speelt. Tegelijkertijd nodigt de expositie uit om stil te staan bij de waarde van het gesprek met een ander.
Douwe Egberts wil daarbij AI niet wegzetten als iets negatiefs, maar wel laten zien dat juist op momenten van twijfel, stress of kwetsbaarheid mensen meer nodig hebben dan alleen een antwoord: persoonlijke betrokkenheid, warmte en echte menselijke verbinding. Met de expositie wil Douwe Egberts mensen daarom aanmoedigen om elkaar op te blijven zoeken.
Bezoekers worden uitgenodigd voor een bezoek aan de expositie onder het genot van een kop koffie.
Locatie: Utrechtsestraat 44A, 1017 VP Amsterdam.
Geopend van: 09:00 tot 17:00.
Terug